Odporność

Czym jest odporność? – Od analizy ryzyka do zdolności przetrwania

Odporność to coś więcej niż wytrzymałość. Opisuje zdolność systemu do zachowania zdolności działania mimo zakłóceń i do funkcjonalnej regeneracji po wstrząsie. W kontekście ogólnopaństwowej obrony odporność oznacza: być przygotowanym, gdy systemy zawodzą, zaopatrzenie się zatrzymuje lub infrastruktura zostaje uszkodzona.

„Odporność i zabezpieczenie pokoju świadomie opierają się na ogólnopaństwowym i ogólnospołecznym udziale i odpowiedzialności. Tylko myśląc i działając wspólnie, można OPLAN DEU uruchomić we właściwym czasie i odpowiednio wesprzeć po stronie cywilnej.” (cytat w tłumaczeniu)

Generał broni Sollfrank

Koncepcja obejmuje wymiar techniczny, organizacyjny i społeczny:

• Techniczny: systemy redundantne, zasilanie awaryjne, odporność na cyberataki
• Organizacyjny: plany kryzysowe, zespoły awaryjne, łańcuchy alarmowania
• Społeczny: zdolność komunikacji, zdolność do samopomocy, zaufanie

Odporności nie da się zarządzić „odgórnie”. Powstaje ona w samych strukturach. Dlatego potrzebna jest architektura odporności, która łączy operatorów infrastruktury krytycznej, urzędy, ludność i podmioty bezpieczeństwa. Kluczowe są ćwiczenia, partnerstwa i jasny podział ról.

Jak uczynić Niemcy odpornymi?

Generał broni Alexander Sollfrank wymienia cztery kluczowe zdolności, których potrzebuje odporne społeczeństwo z punktu widzenia zdolności obronnej:

• Odporność na cyberataki
• Wystarczające rezerwy (sprzęt, energia, personel)
• Redundantne struktury (np. alternatywne szlaki transportowe)
• Zwinność urzędów i firm

Odporność musi być budowana wspólnie przez podmioty cywilne i wojskowe. Ustawa Zasadnicza nie zna stanu wojny hybrydowej – tym ważniejszy jest ogólnopaństwowy obraz sytuacji, który służy jako podstawa decyzji o skutecznych środkach ochrony.

Szczególnie potrzebne są więc:

• Testy warunków skrajnych i gry symulacyjne (np. symulacje blackoutu)
• Współpraca międzysektorowa
• Identyfikacja i ochrona krytycznych dla systemu relacji dostawczych (np. łańcuchy chłodnicze w zaopatrzeniu w leki)

Odpowiedzialność państwa, polityki i społeczeństwa

Odporność powstaje we współdziałaniu wojska, polityki i społeczeństwa:

• Polityka musi wiedzieć, w jakich warunkach działania wojskowe są możliwe – i gdzie opóźnienia rodzą ryzyko
• Wojsko z kolei musi rozumieć logikę decyzji politycznych, aby móc we właściwym czasie zażądać wsparcia

Jednocześnie każdy ponosi odpowiedzialność:

Obywatele powinni dążyć do zmniejszenia własnej podatności na zagrożenia.

Oznacza to: znać plany awaryjne, przygotowywać się, zdobywać informacje.

Skuteczna obrona to bowiem nie tylko zadanie państwa, lecz zadanie całego społeczeństwa.

Solidny ogólnopaństwowy obraz sytuacji – czyli wspólny obraz zagrożeń, słabych punktów i zasobów – stanowi podstawę właściwych decyzji. Tylko tak można podejmować zdecydowane i skuteczne działania w przestrzeni hybrydowej – nawet jeśli sama Ustawa Zasadnicza nie zna dotąd stanu „wojny hybrydowej”.

Co naprawdę czyni infrastrukturę odporną?

Odporność organizacyjna nie zaczyna się dopiero w kryzysie, lecz musi być proaktywnie wbudowana w struktury, procesy i decyzje . Model organizacyjnej odporności na kryzysy (Kerstan i Röhl, 2022) pokazuje, że same techniczne środki ochrony nie wystarczą.

Liczy się raczej współdziałanie zdolności postrzegania, podejmowania decyzji, działania i uczenia się – zarówno w organizacjach, jak i w szerszym systemie.

Odporne struktury wyróżniają się następującymi zdolnościami:

• Rozpoznawanie ryzyk: wczesny obraz sytuacji i scenariusze
• Zdolność do działania: jasne kompetencje i ścieżki decyzyjne
• Elastyczność: opcje zapasowe, objazdy, praca awaryjna
• Uczenie się z kryzysu: ewaluacja i dostosowanie po zdarzeniach

Te cztery wymiary są skuteczne tylko wtedy, gdy są zakotwiczone instytucjonalnie i wspierane przez ćwiczenia, komunikację i przywództwo .

Model organizacyjnej odporności na kryzysy

Poniższy schemat (Kerstan i Röhl, 2022) przedstawia kluczowe zdolności odpornych organizacji w obszarze infrastruktury. Pokazuje, że odporność nie jest stanem, lecz procesem rozpoznawania, decydowania, działania i uczenia się – osadzonym w komunikacji i przywództwie. Ocenę zdolności radzenia sobie można przeprowadzić zarówno dla firm, jak i dla gmin.

---

---

Wytrzymałe – redundantne – przygotowane: czego potrzeba w sytuacji rzeczywistej?

• Wytrzymałość oznacza odporność na ataki lub awarie (np. opancerzone sieci, utwardzone systemy)
• Redundancja to zdublowane drogi lub systemy, by zachować działanie w razie awarii (np. dwie linie, dwa centra danych)
• Rezerwy to dodatkowe zasoby, niewykorzystywane w normalnym funkcjonowaniu, ale mogące okazać się decydujące w kryzysie (np. zapasy oleju napędowego, rezerwy kadrowe, wolne powierzchnie)

Tylko gdy te trzy elementy są rozpatrywane łącznie , odporność można wdrożyć w praktyce – czy to w szpitalu, w eksploatacji sieci, czy na poziomie gminy.