Więcej informacji

Stan obrony stwierdza się, gdy terytorium federacjizostaje zaatakowane siłą zbrojną lub taki atak bezpośrednio grozi. Stwierdzenie wymaga kwalifikowanej większości w Bundestagu (większości dwóch trzecich), a jeśli Bundestag nie może szybko podjąć decyzji, tymczasowo może działaćKomisja Wspólna.

Wraz z ogłoszeniem stanu obrony zmienia się układ sił: władza wykonawcza otrzymuje rozszerzone kompetencje, by móc szybko działać w warunkach dużej presji czasu.
Kluczowym mechanizmem jest to, że wraz z ogłoszeniem stanu obrony najwyższe zwierzchnictwo i dowodzenie siłami zbrojnymi automatycznie przechodzi na kanclerza federalnego (art. 115b).
Zadania ustawodawcze i administracyjne zostają też skoncentrowane na poziomie federalnym w celu usprawnienia procesów administracyjnych (art. 115c).

Mimo tego przesunięcia władzy struktury kontroli demokratycznej zostają zachowane: Bundestag zachowuje ważne prawa do informacji i kontroli, może zakończyć stan obrony i musi być „niezwłocznie” informowany o wszystkich szczególnych działaniach (art. 115f). Federalny Trybunał Konstytucyjny również pozostaje właściwy i może kontrolować akty władzy wykonawczej.

Także w stanie obrony ingerencja w prawa podstawowe podlega ograniczeniom: modyfikacje są dopuszczalne tylko tam, gdzie są proporcjonalne (np. tymczasowe zatrzymania, odszkodowania za wywłaszczenia).
Nie przewiduje się ogłaszania stanu obrony przy każdym ataku terrorystycznym czy cyfrowym, lecz dopiero wtedy, gdy zagrożone byłoby istnienie państwa lub jego porządku.

Co się dzieje, jeśli w Bundestagu nie uda się zebrać większości dwóch trzecich dla stanu obrony?

Jeśli Bundestag nie zbierze się na czas w sytuacji kryzysowej lub większość dwóch trzecich nie powstanie z powodu politycznej blokady, zastosowanie maart. 115a ust. 4 Ustawy Zasadniczej: jeśli Niemcy zostaną rzeczywiście zaatakowane z zewnątrz, przepisy o stanie obrony wchodzą w życie automatycznie – nawet bez wcześniejszego formalnego stwierdzenia przez Bundestag i Bundesrat. Ustawa Zasadnicza zapewnia w ten sposób zachowanie zdolności państwa do działania także w razie politycznej blokady.

Choć art. 115a powstał w kontekście podziału Wschód–Zachód, toczy się dyskusja, czy jego kryteria nadal pasują do dzisiejszego obrazu zagrożeń obejmującego cyberataki, zagrożenia hybrydowe i przemoc asymetryczną. Niektórzy uważają więc tę regulację za przestarzałą. Próby modernizacji uprawnień nadzwyczajnych były dotąd ograniczone, po części z powodu politycznych obaw przed przesunięciem władzy lub oporu społecznego.