W przypadku obrony sojuszniczej o zdolności państwa do działania decyduje się nie tylko na froncie, lecz także w szpitalach, centrach powiadamiania, laboratoriach, aptekach i sieciach zaopatrzenia. System ochrony zdrowia działa przy tym jednocześnie jako infrastruktura krytyczna, jako kręgosłup ochrony ludności i jako niezbędny element obrony całościowej. Zagrożenia hybrydowe, cyberataki, akty sabotażu i konflikty zbrojne czynią bezpieczeństwo zaopatrzenia kwestią bezpieczeństwa. Jednocześnie rozproszone kompetencje, granice sektorów i defensywne struktury utrudniają szybką koordynację i wdrażanie nowych procesów.
Co zmienia się w sytuacji kryzysu i konfliktu
Obrona sojusznicza oznacza równoległe obciążenia, które wzajemnie się nasilają:
- Więcej rannych i bardziej złożone sytuacje: jednoczesna opieka nad ludnością cywilną, własnymi pacjentami wojskowymi oraz potencjalnie także pacjentami z państw sojuszniczych przebywającymi w kraju.
- Ataki poniżej progu wojny: Sabotaż, dezinformacja, obserwacje dronów, zakłócenia GPS i cyberataki są wymierzone w infrastrukturę krytyczną i procesy, a nie tylko w cele wojskowe.
- Konflikty o zasoby: personel, transport, energia, łączność, leki i wyroby medyczne stają się rzadsze, a jednocześnie strategicznie ważniejsze.
Gdzie leżą największe słabości
1) Luka w przygotowaniu szpitali
Dane z planów alarmowych i operacyjnych szpitali pokazują, że na scenariusz obrony kraju przygotowana jest tylko niewielka część szpitali. Jednocześnie bardzo wiele placówek uważa awarie infrastruktury, zdarzenia masowe i cyberataki za realistyczne czynniki stresu.
2) Techniczna odporność
Zasilanie awaryjne jest w wielu miejscach zapewnione, ale dodatkowe redundancje występują znacznie rzadziej, np. rezerwy wody pitnej i systemy uzdatniania, mobilne moduły zasilania awaryjnego czy zdolność dekontaminacji.
3) Cyfrowa powierzchnia ataku
Systemy dostępne z zewnątrz mogą pozostać podatne, jeśli zarządzanie poprawkami, przejrzystość wersji i zarządzanie podatnościami nie są prowadzone konsekwentnie. W przypadku obrony sojuszniczej nie jest to kwestia IT, lecz ryzyko dla opieki nad pacjentami.
4) Personel jako wąskie gardło i źródło konfliktów celów
Personel medyczny staje się zasobem krytycznym. Podwójne role mogą w sytuacji rzeczywistej rodzić konflikty, np. gdy zadania rezerwisty, zadania ochrony ludności i opieka kliniczna wypadają jednocześnie. Wiarygodny obraz sytuacji kadrowej i planowe ewidencjonowanie zdolności stają się tym samym środkami budowania odporności.
Czego konkretnie potrzebuje obrona całościowa
Dla odpornej opieki zdrowotnej w przypadku obrony sojuszniczej niezbędne są wiążące struktury i jasna odpowiedzialność, ogólnopaństwowy obraz sytuacji zdrowotnej oraz wspólne ćwiczenia ponad granicami resortów. Odporność powstaje tam, gdzie spotykają się uzgodnione struktury opieki, wspólne szkolenia, cyfryzacja, świadomość kryzysowa i samoochrony w społeczeństwie oraz praktyczna podstawa prawna dla przygotowania i zabezpieczenia dostaw.
Powracający kluczowy wniosek brzmi: koordynacja jest decydująca. Potrzebne są do tego wiarygodne dane o stanie faktycznym, jasne łańcuchy komunikacji, określona odpowiedzialność i symulacje, zanim nastąpi sytuacja rzeczywista.
Co to oznacza dla operatorów, gmin i obywateli?
- Operatorzy i placówki potrzebują list priorytetów dla funkcji „must run”, redundancji w zakresie energii, wody, IT i logistyki oraz uzgodnionych kanałów komunikacji z organami, centrami powiadamiania i dostawcami.
- Gminy potrzebują solidnych styków ze szpitalami, jasnych oczekiwań dotyczących ochrony ludności, ewakuacji, opieki i zaopatrzenia oraz ćwiczeń z realnymi scenariuszami awarii.
- Obywatele wzmacniają system dzięki przygotowaniu własnemu i samoochronie, bo każda sytuacja, która nie eskaluje, pozostawia wolne zdolności kliniczne. Zalecenia BBK dotyczące przygotowania na sytuacje awaryjne mają właśnie zapewnić samodzielność w pierwszym okresie i odciążyć służby ratownicze.
Ustawy o przygotowaniu i zabezpieczeniu dostaw
Energia: Ustawa o bezpieczeństwie energetycznym (EnSiG)
Szpitale i służby ratownicze zależą od energii – od aparatury medycznej po IT i infrastrukturę budynków. EnSiG wspiera zdolność państwa do ustalania priorytetów w kryzysie zaopatrzeniowym tak, aby opieka zdrowotna i usługi krytyczne nadal działały.
Woda: Ustawa o zabezpieczeniu dostaw wody (WasSiG)
Szpitale, opieka i służby ratownicze potrzebują wody do higieny, leczenia i funkcjonowania. WasSiG ma znaczenie, bo bez priorytetów i pracy awaryjnej opieka zdrowotna w kryzysie wodnym szybko zostaje ograniczona, dlatego kluczowe jest sterowanie pewne prawnie.
Żywność: Ustawa o zabezpieczeniu i zapasach żywności (ESVG)
Bezpieczeństwo żywnościowe to kwestia zdrowia: braki szczególnie dotykają grupy wrażliwe, opiekę, szpitale i struktury ratownicze. ESVG ma znaczenie, bo tworzy podstawę do organizowania działań zaopatrzeniowych tak, by ochronę zdrowia i zaopatrzenie podstawowe traktować łącznie.
Ustawa pocztowa (PostG) i Ustawa o telekomunikacji (TKG)
- PostG: Opieka zdrowotna potrzebuje także fizycznych dostaw (m.in. dokumentów, materiałów, a na co dzień często leków/logistyki wysyłkowej). PostG wyznacza ramy tych usług pocztowych i paczkowych.
- TKG: Szpitale, służby ratownicze, centra powiadamiania i cyfrowe procesy zdrowotne zależą od stabilnej telekomunikacji. TKG dotyczy więc bezpośrednio infrastruktury komunikacyjnej, która wspiera koordynację medyczną i działanie w kryzysie.
Transport i logistyka: Ustawa o zabezpieczeniu transportu (VerkSiG)
Opieka zdrowotna zależy od transportu: ratownictwo medyczne, transport pacjentów, leki, produkty krwiopochodne i zaopatrzenie w materiały wymagają sprawnych szlaków. VerkSiG ma znaczenie, bo priorytety usług transportowych w trybie kryzysowym współdecydują o tym, czy opieka medyczna może być utrzymana na całym obszarze.
Regulacje dotyczące odporności infrastruktury krytycznej (fizycznej i cyber)
- Ustawa ramowa o KRITIS wzmacnia wymogi odporności dla krytycznych struktur ochrony zdrowia, zwłaszcza w zakresie pracy awaryjnej i przywracania działania.
- Dyrektywa NIS2 ma znaczenie, bo opieka zdrowotna jest zdigitalizowana; minimalne standardy zarządzania ryzykiem cybernetycznym i ścieżki zgłaszania wspierają zdolność działania w trybie kryzysowym.
